Webtoegankelijkheid: wat de wet nu oplegt aan Belgische bedrijven

De Europese richtlijn 2019/882, de European Accessibility Act, is sinds 28 juni 2025 van toepassing in de hele Unie. Ze breidt een eis die tot dan alleen voor overheidswebsites gold uit naar de privésector: bepaalde digitale producten en diensten moeten bruikbaar zijn voor personen met een beperking.

Concreet viseert de richtlijn onder meer e-commercediensten, bankdiensten voor consumenten, e-boeken, elektronische communicatiediensten en een deel van het passagiersvervoer. Een Belgische webshop valt dus onder de regels, ongeacht het platform waarop hij draait.

In België gebeurt de omzetting op federaal niveau en ligt het markttoezicht bij de economische overheden. De tekst schrijft geen technologie voor: hij legt functionele eisen vast, en de geharmoniseerde norm EN 301 549 dient als referentie om conformiteit aan te tonen.

De regel geldt voor diensten aan consumenten. Een zuivere presentatiesite zonder verkoop of online contract valt niet rechtstreeks onder deze tekst. Zodra een site toelaat te bestellen, te reserveren en te betalen, een abonnement af te sluiten of een overeenkomst op afstand te sluiten, levert hij een e-commercedienst in de zin van de richtlijn.

Micro-ondernemingen die diensten leveren zijn vrijgesteld: minder dan tien personen en een jaaromzet of balanstotaal van hoogstens twee miljoen euro. De vrijstelling ontslaat van de verplichting, niet van het belang: die sites bedienen dezelfde klanten, en niets belet om hetzelfde niveau na te streven.

Dienstencontracten die vóór 28 juni 2025 werden gesloten, mogen ongewijzigd doorlopen tot uiterlijk 28 juni 2030. Een webshop die na die datum wordt gelanceerd of vernieuwd, moet vanaf de publicatie conform zijn.

De norm EN 301 549 verwijst naar de Web Content Accessibility Guidelines van het W3C, versie 2.1, niveau AA. Dat is het ijkpunt dat auditors vragen en dat dienstverleners begrijpen. Niveau A alleen volstaat niet; niveau AAA wordt niet geëist.

Niveau AA omvat vier principes: content moet waarneembaar zijn (tekstalternatieven, voldoende contrast, ondertitels), bedienbaar (toetsenbordnavigatie, voldoende tijd, geen vallen), begrijpelijk (taal gedeclareerd, duidelijke formulieren, fouten gemeld) en robuust (code die hulptechnologie kan interpreteren).

Sinds 2023 bestaat versie 2.2 van de WCAG, met enkele extra criteria over onder meer zichtbare focus en authenticatie. Mikken op 2.2 AA is een voorzichtige keuze: ze omvat alles wat 2.1 vereist.

Dezelfde problemen keren terug op de meeste geauditeerde sites: te zwak contrast op knoppen en secundaire tekst, afbeeldingen zonder tekstalternatief, formuliervelden zonder gekoppeld label, links met als tekst ‘klik hier’, video’s zonder ondertitels en pop-ups die met het toetsenbord niet te sluiten zijn.

Daar komen minder zichtbare structurele gebreken bij: ontbrekende of overal identieke paginatitels, een onsamenhangende kopstructuur, geen taaldeclaratie op een meertalige site, en mobiele menu’s waarvan de open- of gesloten toestand niet aan schermlezers wordt gemeld.

Geen van die punten vraagt een volledige vernieuwing. De meeste worden opgelost in de code en de content, op voorwaarde dat ze eerst in kaart zijn gebracht.

Begin met een audit die een automatische tool combineert met manuele controle. Tools vinden een deel van de gebreken, vooral contrast en ontbrekende attributen, maar beoordelen niet of een tekstalternatief zinvol is of een toetsenbordtraject logisch verloopt.

Stel daarna prioriteiten per traject: een product zoeken, aan de winkelwagen toevoegen, betalen, een account aanmaken en contact opnemen. Eén blokkerend gebrek bij het betalen weegt zwaarder dan tien kleine gebreken op een archiefpagina.

Documenteer wat conform is, wat in behandeling is en wat nog moet gebeuren. Een eerlijke toegankelijkheidsverklaring op de site toont de aanpak en dient als referentie bij een controle of klacht.

Een ernstige audit is meer dan een score. Hij doorloopt elk sjabloon van de site — startpagina, dienstenpagina, productfiche, winkelwagen, betaling, contactformulier, artikel — en controleert per sjabloon een vaste lijst criteria. Is de leesvolgorde logisch wanneer de opmaak wordt weggelaten? Heeft elke informatieve afbeelding een tekstalternatief dat zegt wat ze toont, en elke decoratieve afbeelding een leeg alternatief? Hebben formuliervelden een zichtbaar label dat ook in de code gekoppeld is, en niet alleen een grijze tekst die verdwijnt zodra u typt?

Daarna komt het contrast. Niveau AA vereist een verhouding van 4,5 op 1 tussen gewone tekst en de achtergrond, en van 3 op 1 voor grote titels en interfaceonderdelen zoals veldranden of knopiconen. Lichtgrijs op wit, erg gebruikelijk op recente sites, faalt bijna altijd. Een contrastmeter geeft het antwoord in enkele seconden; de correctie bestaat meestal uit een kleur enkele tinten donkerder maken, zonder aan het ontwerp te raken.

Ten slotte test de audit met alleen het toetsenbord. Tab na tab moet u elke link, knop en veld kunnen bereiken, zien waar u bent dankzij een zichtbare focusindicator, een menu of venster kunnen openen en sluiten, en nooit vast komen te zitten. Die test legt in enkele minuten carrousels zonder bediening, muisgebonden uitklapmenu’s en modale vensters die de focus vasthouden bloot.

Voor een webshop is het bestelproces de kern van de verplichting. Een klant die de catalogus kan bekijken maar de aankoop niet kan afronden, heeft geen toegang tot de dienst. Elke stap moet dus afzonderlijk worden gecontroleerd: een variant kiezen, toevoegen aan de winkelwagen, het adres invoeren, de levering kiezen, betalen en bevestigen.

Fouten moeten in tekst worden gemeld, naast het betrokken veld, met een nuttige uitleg: ‘De postcode bestaat uit vier cijfers’ in plaats van enkel een rood kader. Verplichte velden worden anders aangeduid dan alleen met kleur. Ook bevestigingen zijn tekstueel en leesbaar voor een schermlezer, niet alleen een geanimeerd groen vinkje.

• De betaalmodule verdient bijzondere aandacht omdat ze vaak van een externe leverancier komt.
• Een ontoegankelijke betaal-iframe maakt de hele site non-conform, hoe zorgvuldig de rest ook is.
• Vraag de leverancier zijn conformiteitsverklaring en test zijn formulier met het toetsenbord en een schermlezer voordat u kiest.
• De grote betaalspelers in België publiceren dergelijke documentatie; het ontbreken ervan is op zich al informatie.

De toegankelijkheidsverklaring is een openbaar document dat vanaf elke pagina bereikbaar is, meestal in de voettekst naast de wettelijke vermeldingen. Ze vermeldt het nagestreefde niveau, de werkelijke conformiteitsstatus — conform, gedeeltelijk conform of niet conform — de lijst van inhoud die nog niet toegankelijk is met per punt een reden en een termijn, en een contactmogelijkheid om een probleem te melden.

Schrijf ze eerlijk. Een verklaring die volledige conformiteit aankondigt terwijl een snelle audit het tegendeel bewijst, verergert de situatie bij een klacht. Een verklaring die drie gebreken erkent, ze uitlegt en een correctiedatum vastlegt, toont daarentegen een beheerste aanpak, en daar houden toezichthouders rekening mee.

Werk ze bij na elke betekenisvolle correctie en dateer elke versie. Zo wordt ze het logboek van het traject: intern nuttig om de voortgang te volgen, extern om de goede trouw van het bedrijf aan te tonen.

Een deel van de gebreken wordt één keer en definitief in de code van de site opgelost: kopstructuur, formulierattributen, menugedrag, focusbeheer, taaldeclaratie. Die correcties gelden voor alle sjablonen tegelijk en vragen daarna geen tussenkomst meer van de redactie.

Het andere deel hangt af van de mensen die dagelijks publiceren: een tekstalternatief schrijven voor elke nieuwe afbeelding, links als ‘meer info’ zonder context vermijden, geen tabel als afbeelding plakken, video’s ondertitelen, een samenhangende kopstructuur behouden. Die handelingen zijn eenvoudig, maar ze moeten gekend zijn, en het redactiesysteem moet ze mogelijk maken.

Daarom omvat een conformiteitsproject altijd twee opleveringen: de technische correcties en een korte, sitespecifieke fiche met redactionele goede praktijken die op één pagina past. Zonder de tweede wordt de site bij de eerste publicatiegolf opnieuw non-conform.

Op een recente site met propere HTML beperkt een AA-conformiteit zich vaak tot enkele werkdagen, verdeeld over contrastcorrecties, formulierlabels, aanpassing van interactieve componenten en het schrijven van de verklaring. Op een site die is samengesteld uit een zwaar thema en een twintigtal extensies kan elke extensie eigen gebreken meebrengen, en wordt de inspanning moeilijk te begrenzen.

Een pragmatische verdeling behandelt eerst de trajecten die de toegang tot de dienst bepalen: zoeken, winkelwagen, betaling, account, contact. Ze zijn beperkt in aantal, duidelijk afgebakend en dragen het grootste deel van het juridische risico. Secundaire pagina’s en archiefinhoud volgen daarna, in een gedateerd plan dat de verklaring openbaar maakt.

Wanneer de site wordt vernieuwd of nieuw gebouwd, verandert het opnemen van deze eisen in het lastenboek nagenoeg niets aan het budget: een toegankelijk component kost niet meer om te bouwen dan een ontoegankelijk, het kost alleen meer om te herbouwen. Het prijsverschil zit dus in het moment van de beslissing, niet in de hoeveelheid werk.

Een toegankelijke site is ook een beter gestructureerde site: hiërarchische koppen, tekstalternatieven, duidelijke links en semantische code zijn precies wat zoekmachines lezen. Toegankelijkheidscorrecties dienen dus rechtstreeks de vindbaarheid.

Ze dienen ook de conversie. Voldoende contrast, duidelijke formulieren en voorspelbare navigatie verminderen het afhaken bij alle bezoekers, niet alleen bij wie hulptechnologie gebruikt. Op een smartphone, in de volle zon, met een zwakke verbinding wordt iedereen een gebruiker met beperkingen.

• Vanaf het ontwerp ingebouwd kost toegankelijkheid weinig.
• Achteraf rechtgezet op een complexe site kost ze meer.
• Daarom hoort ze in het lastenboek van een nieuwe site of vernieuwing, niet in een lijst met latere correcties.